De Dorhout-begraafplaats

Vlakbij de vliegbasis aan het eind van het Schapendijkje en het begin van De Skieding, ligt één van de twee particuliere begraafplaatsen die de gemeente Leeuwarden rijk is: de in 1827 aangelegde grafkelder van de familie Dorhout.

In het landschap ten noordwesten van Westeinde, verschijnt de Dorhout-begraafplaats als een kleine heuvel die bijna onzichtbaar is door een hoog opgaande krans van groen met vooral eikenbomen. De vrijwel ovaalvormige heuvel wordt omringd door water. Aan de oostzijde is de heuvel toegankelijk via een gemetselde dam met gezwenkte zijden van roodbruine baksteen. Op de dam staat een eenvoudig smeedijzeren hek. De enige decoratieve toevoegingen zijn de grote voluutvormen (krulvormen) aan beide zijden. De hardstenen zerk op de flank van de heuvel ligt op de ingang naar de grafkelder die via een trap bereikbaar is.

De familie Dorhout was in de 18e eeuw een rijk koopmansgeslacht met veel grondbezit. Met name in de eerste helft van de 19e eeuw, bekleedden leden van de familie functies bij de rechterlijke macht en het provincie- en gemeentebestuur. Een van de meest bekende nakomelingen uit dit geslacht die is bijgezet in de grafkelder, was mr. Bernardus Dorhout (1797-1871). Hij was ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, advocaat en bestuurder. Een ander lid van de familie, ook een Bernardus Dorhout (1703-1789) was lakenkoper, burgemeester en vroedsman van Leeuwarden. Hij is begraven in de Westerkerk en zijn grafzerk ligt nu op de flank van de grafheuvel. Deze grafzerk heeft daarvóór een korte tijd op de kunstmatige grafheuvel in het Leeuwarder bos gelegen.

In 1825 werd een wet aangenomen die het mogelijk maakte overledenen op particuliere grond te begraven. De familie Dorhout bezat destijds landerijen op de plek van Westeinde en verder ten noorden van Leeuwarden. Op het erf van de voormalige boerderij Het Bosch werd een begraafplaats aangelegd. De bewoners die de boerderij en het land hadden gepacht, werden verplicht de opkamer als rouwkamer in stand te houden en beschikbaar te houden voor een uitvaart.

De oorspronkelijke grafkelder was tweemaal zo groot dan de huidige. Door oorlogsgeweld werd de eerste grafkelder totaal vernield. Waarschijnlijk heeft een Engelse bom, die was bedoeld voor het Duitse militaire vliegveld, de verwoesting veroorzaakt. Maar een ontploffing kan ook de oorzaak van de verwoesting zijn geweest want de Duitsers hadden pal naast de grafheuvel een munitiedepot aangelegd. Aan het einde van de oorlog hebben ze dit laten springen.

Vlak na de oorlog is de grafkelder herbouwd en zijn de resterende stoffelijke resten in een verzamelkist ondergebracht. Vrijwel alle originele naamplaten van de voormalige kisten zaten vóór de verwoesting aan de muur bij de ingang. De naamplaten zijn bij de restauratie niet terug geplaatst maar zijn nog wel in het bezit van de familie. De begraafplaats is nog steeds in gebruik. In totaal zijn hier, voor zover bekend, tussen 1850 en 1990 tweeëntwintig personen begraven.

Het Schapendijkje liep oorspronkelijk door tot aan de boerderij. De boerderij werd aan het begin van de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter afgebroken. De boerderij moest wijken voor een gewenst schootsveld. De begraafplaats kwam daardoor nog geïsoleerder te liggen. Er liep een pad vanaf de slinger in het Schapendijkje naar de grafheuvel, maar ook dit pad is later verdwenen. Doordat de grafheuvel toen geen normale toegangsweg meer had, liep de toegang via het erf en het land van de boerderij van de familie Tamminga. De tocht door het weiland heeft bij menig uitvaart tot precaire situaties geleid. De kist moest soms op een kar, die werd getrokken door een trekker, door het kletsnatte weiland naar de grafheuvel worden vervoerd.

De grafheuvel heeft meer bestaansbedreigingen moeten doorstaan. In de jaren zestig en zeventig heeft de gemeente grote delen van dit gebied opgekocht. Naast de bouw van Westeinde was er sprake van een weg die tussen Westeinde en de vliegbasis zou komen. Deze weg zou vanaf Amsterdam langs Leeuwarden naar Hamburg gaan en recht over de grafheuvel lopen. Er is ook sprake geweest van een noordelijke rondweg. De ruimte tussen de wegen en Westeinde was dan bestemd voor volkstuinen en als uitbreidingsmogelijkheid van de Noorderbegraafplaats. Het plan was om de grafheuvel te verplaatsen als één van de wegen zou worden gerealiseerd.

Gelukkig zijn die wegenplannen nooit gerealiseerd. De grond heeft weer een agrarische bestemming gekregen en de noordkant van Westeinde heeft een blijvend groen uitzicht gehouden.

Peter van der Leij

Comments are closed.

Wijkbelang westeinde | Copyright 2019

Omhoog ↑